Dünya, ciddi bir jeopolitik kriz döneminden geçmekte ve bunun sonuçları oldukça zorlayıcı. Altın fiyatları yeni yönler ararken, gümüş yatırımcılarının ise tahammülü azalıyor. Orta Doğu’da süregelen çatışmaların etkileri tüm dünyayı sararken, sıradan bir yatırımcının mülklerini koruma yöntemleri ne olmalı? Önümüzdeki günlerde dünyayı bekleyen en büyük tehditler neler? Ekonomist Bayram Başaran, Tgrthaber.com Ekonomi Editörü Bengü Sarıkuş’a önemli soruların yanıtlarını vererek, yatırımcılar için kritik uyarılarda bulundu.
Savaş sonrası yeni küresel ekonomik dengenin en zayıf noktası nerede olacak?
Bayram Başaran: En büyük kırılma, hem jeopolitik hem de ekonomik açıdan yaşanacak. Finans sisteminin ekseni doğuya, özellikle de Çin’e kaymakta. Şuanda gözlemlenen krizler ise bilinçli olarak çıkarılmış durumdadır. Batılı sermaye büyük oranda doğuya yönelmiş durumda.
Doğu ülkeleri, üretim maliyetlerini önemli ölçüde düşürerek teknolojik yatırımlarını artırmış durumda. Çin, teknoloji anlamında Avrupa ve Amerika’nın oldukça önünde. Bu durum, Batı’nın rekabet etmesini giderek zorlaştırıyor. Bugün, Batı ekonomilerinin büyük bir kısmı ciddi zorluklarla karşı karşıya ve toparlanma süreçleri oldukça karmaşık görünüyor.
TÜRKİYE BU DÖNEMDEN NASIL ETKİLENİYOR?
Ekonomik olarak Türkiye’nin durumu ne şekilde etkilenecek?
Bayram Başaran: Bu durum tamamen Türkiye’nin yönetimiyle alakalı. Türkiye, doğu ve batı arasında stratejik bir konumda yer almakta. Avrupa Birliği, Türk ürünlerinin en az %70'inin Türkiye’de üretilmesi halinde “Made in Europe” yani Avrupa malı olarak sınıflandırılması için bir düzenleme üzerinde çalışıyor.
Eğer bu yasa tasarısı hayata geçirilirse, Türkiye büyük bir fırsat yakalayabilir. Uygun ekonomik politikalar izlenirse, hem yabancı sermaye çekilebilir hem de ekonomi hızla genişleyebilir. Türkiye, alternatif bir üretim merkezi haline gelerek, küçük bir Çin konumuna geçebilir.
Petrol ve doğalgaz fiyatlarının kalıcı bir artış sergileyeceğini düşünüyor musunuz?
Bayram Başaran: Petrol fiyatları, eski seviyelerine dönmekte zorlanacak. Zira petrol sadece bir yakıt değil, aynı zamanda sanayinin temel bileşenidir. Dünya genelinde sanayi, büyük oranda petrol kaynaklıdır.
Petrol, yakıt ve sanayi (nafta) olmak üzere iki ana alanda kullanılır ve sanayi kategorisi 2000’den fazla ürüne ayrılan kapsamlı bir sektördür. Telefonlardan kalemlere, gıdadan kozmetiğe kadar birçok ürün petrol türevleri içerir.
Yüksek talep nedeniyle, petrol fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskının devam etmesi bekleniyor. Küresel gerginlikler de durumu daha da kamçılıyor. 120-130 dolar seviyeleri konuşulmakta. Ancak sonrasında 90-100 dolar aralığına inmesi olası olsa da, bu dahi oldukça yüksek bir seviye.
ABD’NİN GÜNLÜK SAVAŞ MALİYETİ YAKLAŞIK 1 MİLYAR DOLAR
Bu gerginliğin ne kadar süreceğini öngörüyorsunuz?
Bayram Başaran: Başlangıçta bu durumun kısa sürmesi bekleniyordu. İlk 4 gün, ardından 4 hafta denildi, şimdi ise 8 haftadan bahsediliyor. Kara harekâtı devreye girdikçe süreç uzayabilir.
Ayrıca, ABD’nin günlük savaş maliyetinin yaklaşık 1 milyar dolar civarında olduğu belirtiliyor. Bu rakam oldukça büyük. ABD zaten yaklaşık 39 trilyon dolar borca sahip ve bu borcu çevirmekte zorlanıyor.
Daha önce, ABD’nin borcunu en fazla finanse eden ülkelerden biri Çin’di. Ancak, Çin, elindeki ABD tahvillerini ciddi şekilde azaltarak 3,2 trilyon dolardan yaklaşık 635 milyar dolara düşürdü. Japonya da benzer şekilde tahvillerinin bir kısmını satmak istiyor. Bu durum, ABD’nin yeni borçlanma maliyetlerini artırıyor.
Bu şartlarda, ABD’nin uzun bir süre savaş maliyetini sürdürebilmesi zor görünüyor. Bu nedenle, bir noktada barış masası kurulması gerekeceği aşikâr.
İran’ın savaş maliyetleri nasıl karşılanıyor?
Bayram Başaran: İran için maliyet hesaplaması biraz farklı. Çünkü İran, varlığını koruma mücadelesi veriyor ve arkasında iki büyük güç bulunuyor: Çin ve Rusya.
Çin, İran’dan önemli miktarda petrol alıyor ve enerji güvenliği açısından İran’ı kaybetmek istemiyor. Çin’in kullandığı petrolün büyük bir kısmı Basra Körfezi’nden temin ediliyor ve bunun yaklaşık %38’i İran’a dayanmaktadır. Bu nedenle Çin ve Rusya, İran’a çeşitli yardımlar sağlıyor.
Savaş ortamında Türkiye'deki yatırımcılar varlıklarını nasıl güvence altına alabilir? Orta düzeyde bir yatırımcı bu dönemlerde nasıl bir yol izlemesi gerekir?
Bayram Başaran: Eğer birinin ev alacak kadar bütçesi varsa, günümüzde konut edinmek mantıklı bir seçenek olabilir. Çünkü birçok bölgede konut fiyatları, üretim maliyetlerinin altına düşmüş durumda.
Evi satın alacak gücü olmayan yatırımcılar için ise altın ve gümüş, önemli alternatifler arasında yer alıyor. Uzun vadede, altın ve gümüşe duyulan talebin artmasını bekliyorum. Özellikle gümüş, sanayide yoğun bir şekilde kullanıldığı için talep görmeye devam edecek.
Dünyadaki gelişmeler ve mevcut koşullara bakıldığında, altın fiyatlarının 5.100 doların altına düşmesi pek olası görünmüyor. Piyasada o kadar büyük manipülasyonlar yaşanıyor ki, tüm piyasalardan 3.2 trilyon dolar silinmiş durumda.
Önümüzdeki yaklaşık 10 yıl boyunca, altın ve gümüşün değer kazancı potansiyeli taşıdığına inanıyorum.
GELECEĞİN EN ÖNEMLİ ALANI: GIDA
Başka bir kritik konu da gıda. Gelecek dönemde, dünya genelinde gıda arzında ciddi sorunlar yaşanması muhtemel. Bu nedenle tarım ve gıda üretimi çok daha değerli hale gelecek. Önümüzdeki süreçte, gıda alanında büyük bir darlık bekleniyor.
Türkiye’de tarım sektörü geçen yıl yüzde 8,8 oranında büyüdü. Tarla ve tarım arazilerinin değeri de artma potansiyeli taşıyor. Gıda üretimine yatırım yapanların kazanç elde etme ihtimali yüksek görünmekte.
